Anglal so e nasvalimata xasarde karing 3 miliardura vaj maj but nasvalimata, akava kasht aźutisardas te vazdel pes jekh industrializirimi Amerika. Te śaj te laćharas lenqi xasardi slava, amen śaj te trubul te astaras thaj te laćharas i natura.
Varekana ko 1989 berś, o Herbert Darling resljarda jekh akharipe: Jekh ćororo phendǎs lesqe kaj vov arakhlăs jekh baro amerikano kaśtano kaśt anθ-o Darlingesqo than anθ-i Zor Valley anθ-o zapadno New York. O Darling džanelas kaj e kashta sas varekana jekh kotar e maj importantno kashta ki rig. Vov vi džanelas kaj jekh mudardo fungus paše te xasarel e specija maj but katar jekh thaj dopash šelberšipe. Kana aśundeas o raporto e lovaresqo pal-o dikhipen e źivde kaśtenqo, o trupo e kaśtenqo sas duj pînźe lungo thaj areslo anθ-i jekh panź-etaźenqi ćàsa, vov dubilǎs pes. "Na sem sigurno te pachav kaj vov džanel so si," phendas o Darling.
Kana o Darling arakhlja o kasht, sas sar te dikhel pes jekh mitologikani figura. Vov phenda: “Sas but lokho thaj perfektno te kerel pes jekh egzemplaro-sas baro.” Numa o Darling dikhlja vi kaj o kasht merel. De katar o angluno kotor le 1900-tone beršesko, sas mardo katar sa kodi epidemija, savi ginavel pes ke kerdas 3 miliardura vaj maj but mule katar gasave nasvalimata. Akava si o angluno nasvalipe savo si kerdo kotar o manuša savo maj but phagel e kašta ki moderno historija. O Darling gindisardas, te na śaj te arakhel kodo kaśt, vov śaj te arakhel lesqe seme. Si numa jekh problemo: o kasht na kerel khanchi soske naj aver kashtne kashta pasha leste save shaj te polinirinen les.
O Darling si inženjeri savo kerel buti e inženjerenge metodenca te lačharel problemura. O avutno Juni, kana lole lole luludja sas ćhivde pe zeleno kanopi e kaśtesqo, o Darling pherdas e municia e puśkaqe pudrosa, savi sas lino katar e murśikane luludǎ e avere kaśtenqe kaśtesqe so vov siklǒl, thaj ćhivdăs pes anθ-o nordo. Nakhlas jekh thaj dopash chaso. Vov mudarda o kasht kotar o helikopteri savo sas les ki kiria. (Vov inkrel jekh suksesoski konstrukciaki kompanija savi śaj te del love.) Akava zumavipen naśti te kerel buti. O berś palal, o Darling zumadas pale. Akaja vrama, vov thaj lesko čhavo cirdine o skeleto ko kaštune ko šero e bregosko thaj kerde 80-fut-uči platforma ko maj but katar duj kurke. Muro amal ushtyilas opre po baldachin thaj thovdas le luludya le luludyenca sar le kerme pe kaver kashta.
Kodo ćhon, e Darlingesqe kaśtesqe śere kerde ćorore pherdo zeleno ćororença. Kadala kanre sas but thule thaj zurale so shaj te oven grešime sar kaktusura. O kotor nane baro, isi 100 ćorore, numa o Darling thovda nesave thaj thovda sperànca. Vov thaj jekh amala kontaktirisarde vi e Charles Maynard thaj e William Powell, duj genetikane kashta ki State University of New York School of Environmental Science and Forestry ki Syracuse (o Chuck thaj o Bill mule). Von akana kezdisarde jekh tikno-budžetosko rodipe e kashtanengo odothe. O Darling dia len nesave kashta thaj pučlja e scientiston te šaj te utilizin len te anen len palpale. O Darling phenda: “Akava dikhel pes sar baro buti.” “Sa o estutno Amerikako Thema.” Numa, nesave berša maj palal, lesko kasht mulo.
Desar le Evropanura astarde te beśen anθ-i Nordutni Amèrika, i paramìći pal-e kontinentosqe śukar thana sas but xasardi. Numaj, o Darlingesqo propozalo akana si konsiderime katar but sar jekh anθar e maj laćhe śanse te astarel pes i revizia e paramićiqi – maj anglal kadava berś, i Templeton World Charity Foundation thovdăs o Maynard thaj o Powell-esqo O projèkto dine maj but anθar lesqi història, thaj kadava zumavipen sas śajdo te phagel jekh tikni operacia savi kośtisardas maj but sar 3 milionură dolari. Vov sas o maj baro daro savo sas dino e universitetoske. O rodipe e genetikane manušengo forsirinel e enviromentistura te arakhen pes e perspektivasa ano nevo thaj varekana bikomforto drom, kaj te lačharel pes i naturalno lumia na trubul te phenel pes te iril pes ko intakto Edensko Baxt. Maj but, śaj te phenel te astaras i ròla savi lijam: o inźenèro vaś sa so si, inkluzivno i natura.
Le kashtaneske lila si lunge thaj dandenca, thaj dikhen sar duj cikne zeleno shtrafo phangle jekh pal aver ki centralno vena e lilaski. Ko jekh agor, duj lila si phangle e jekhe ćororeça. Ko aver agor, von keren jekh śukar śero, savo si butivar ćhudino ki rig. Akaja na-aźukerdi forma ćhinel anθ-e ćuće zeleno thaj ćorore ćorore anθ-o veś, thaj o na-paćavdo suno e phirutnengo vazdas e manuśenqi atencija, te del len godĭ pal-o lenqo drom anθ-o veś savo sas les but zurale kaśta.
Numaj katar i literatura thaj i memorija śaj te xatǎras kadala kaśta. I Lucille Griffin, exekutivo direktorka e Amerikane Kaśtenqe Kolaboràtorenqi Fondàciaqi, jekhvar xramosardas kaj odothe ka dikhes kaśtànǎ kadja barvale kaj anθ-i primavara, e kremǎqe, lineàro luludǎ pe kaśt “sar e śuźe ćàsurǎ save ćhiven pen tele anθ-o ćàso”, so ïngǎrel k-e dadesqe memorie. Ko ćhon, o kaśt ka phabol pale, akava drom e ćorre ćorrenca ka garaven o śukar. “Kana e kashta sas pherde, me ćhudem jekh dopaš ćororo ko jiv,” jekh źivdo Thoreau xramosardas ko “Walden.” “Ande kodi sezona, sas but excitantno te phires ande bi agor e kashtenqi śukar ando Lincoln ande kodi vrama.”
Le kashta si but patyivale. Na sar le ćorore kaśta save numaj ćhiven ćorore anθ-e nesave berśa, le ćorore kaśta keren but ćorore ćorore sako ćhon. E kashta si vi lokho te xal pes: śaj te ćhines len thaj te xas jekh suro. (Probisar te hasnis ćorore barvale ande taninura-vaj na keres les.) Savore xan kaśtane: ćirikle, ćirikle, urso, čirikli, manuš. E kherutne mukhen pire balen thaj barjaren pes ano vesh. Tela krechuno, le trenura pherde kashtenca phirenas katar le plaja ando foro. Da, von sas čačes phabarde katar o jag. “Phenel pes kaj ko nesave thana, e kherutne len maj but love kotar o bikinipe e kaśtenqo kotar sa e aver kherutne produktura,” phenda o William L. Bray, o angluno dekano kotar e śkòla kote so o Maynard thaj o Powell maj palal kerde buti. Iskirisardo ando 1915. Si le manushengo kasht, so maj but ando vesh baron.
Vov vi del maj but katar numa xabe. Le kashtaneske kashta shaj te vazden pes ji ko 120 pindre, thaj le anglune 50 pindre na si pharude katar le grane vaj le node. Akava si o suno e kashtengo. Vi te na si ni o majšukar ni o majzuralo kašt, vov barol but sigo, maj but kana vov pale ćhivel pes palal o ćhivipen thaj na ćhivel pes. Sar o duryaripe e phanglimasko e dromako thaj e telefonesko stolpo nakhlo e estetika, o Chestnut aźutisardas te vazdel pes jekh industrializirime Amerika. Ezera ćhera, kabine thaj khangera kerde katar kashta inke ačhon; jekh avtor ko 1915 berś gindisardas kaj akava sas o maj but ćordo kaśt ande Amerika.
Ano maj baro kotor e est-e kashta phiren kotar o Mississippi dži ko Maine, thaj kotar o Atlantikano kotor dži ko Mississippi River-e kashta si vi jekh olendar. Numa ande le Appalachianura, sas jekh baro kasht. Miljardura kashta trajin pe kadala plaja.
Si mishto kaj o Fusarium wilt angluno drom sikavgja pes ki New York, savo si o vudar bute Amerikanenge. Ko 1904 berś, jekh bisterdo infekcia sas arakhli pe o śero e kaśtenqo savo sas ano riziko te xasarel pes ko Bronx Zoo. E roditora sigo arakhle kaj o fungus savo kerdas bakterialno nasvalipe (maj palal akhardo Cryphonectria parasitica) areslo pe importirime Japonesko kashta ko 1876. (Si butivar jekh vrama mashkar o introdukcia e specijaki thaj o arakhipe e obviousno problemengo.)
Sig e manuša ande but thema raportirinde kaj mule kashta. Ko 1906 berś, o William A. Murrill, jekh mikòlogo ko New York Botanical Garden, publicisardas o angluno śiàntifikano lil pal-i nasvalimos. O Muriel sikavda kaj akava fungus kerel jekh lole-parno blister infekcia pe koža e kaštune kashteski, savi so kerel te ovel čisto kotar o trupo. Kana e nutrientura thaj o pani naśti te phiren opre thaj tele anθ-e śukar śere telal o śero, sa so si opral o merimasko angrusti ka merel.
Varesave manuša našti te gindin-vaj na kamen aver te gindin-jekh kasht savo xasarel pes kotar o vesh. Ko 1911 berś, Sober Paragon Chestnut Farm, jekh firma vaś e ćhavorrenqi śkòla anθ-i Pennsylvania, patǎnas ke i nasvalipe sas “maj but sar jekh dar.” Lungo-vrjamaki egzistencija e biresponsibilno žurnalistongi. I farma sas phandli ko 1913. Duj berśa anglal, i Pennsylvania akharda jekh komiteto vaś e nasvalimata e kaśtenqe, dino o śajdipen te ćhivel US$275,000 (jekh bari summa lovengi anθ-i kodoja vràma), thaj anklisto jekh paketo e zorăqo te lel pes e mesure te marel pes kadaja dukh, inkluziv o xakaj te xasarel pes e kaśta anθ-i privatno phuv. E patologura rekomenduin te len pes sa e kaštune kashta kotar nesave mile anglal o angluno infekcia te kerel pes efekto vash e jag. Numa sikavel pes kaj akava fungus shaj te ushtel ko bi-infektirime kashta, thaj leske spore si infektirime kotar o balval, čirikle, insektura thaj manuša. O plano sas mukhlo.
Ko 1940 berś, pashe nisave bare kaśta na sas infektirime. Avdive, o vazdipe e miliardura dolarengo si xasardo. Sar o fusarium wilt nashti te trail ki phuv, e kaštune korena inkren te barjaren, thaj maj but katar 400 milionura lendar inke ačhile ki veša. Numa, o Fusarium wilt arakhlja jekh rezervoari ano kasht kote so vov trajilas bi te kerel baro nasvalipe pe pesko gazda. Kotar odothe, vov sigo ćhivel pes ko neve kaštune luludja thaj marel len pale ki phuv, obično but anglal te resen o luludjako stadiumo.
I industria e kashteski arakhlja alternative: kasht, kasht, kasht thaj ash. O bronzo, aver bari industria savi dependil pe kaštune kashta, paruvda pe sintetikane bronzura. Bute čorore kherutnenge, naj so te paruven: ni jekh aver nativno kasht na del e kherutnenge thaj lengere źivutren bipokinipeske, patǐvale thaj but kalorie thaj proteine. O kaśtano śaj te phenel pes ke agorisarel jekh ćaćesqi praktika e Appalachianenqi korkorutni agrikultura, forsirindoj e manuśen anθ-i rig te avel len jekh obviousno alosaripen: te źan anθ-i jekh rudniko vaj te źan dur. O historiàno Donald Davis xramosardas anθ-o 2005-to berś: “Kana o meripe e kaśtenqo, i sasti lumja si muli, xasarindoj e źivdipnaske obièktură save sas anθ-e Appalachian Mountains maj but deśar śtar šelberśa.”
O Powell barilo dur katar e Appalachianura thaj e kaštane. Lesko dad kerdas buti ki Air Force thaj gelo ki peski familija: Indiana, Florida, Njamco, thaj o estutno kotor e Marylandesko. Vi te nakhlas jekh karièra an-o New York, lesqe vorbimata arakhle o ćaćimos le Midwest-esqo thaj o subtilno numaj dikhlino bias le Sudutnesqo. Lesko lokho phiripe thaj lesko lokho stilo te ćhivel pes jekh avres, si len jeans save dikhen pes sar bi-agor rotacia e ćororeski. Lesko maj drago interjekcia si “wow”.
O Powell planiril te ovel veterinari dji kana o profesori vash genetika ka del les lav vash o nadezh vash nevi, maj zeleno agrikultura bazirime pe genetikane modifikuime thana save shaj te keren peski kapaciteta vash prevencija e insektonge thaj nasvalimaski. “Me gindisardem, wow, na si mishto te keres plantura save shaj te arakhen tut katar e nasvalimata, thaj na trubul te sprejin pe lende nisave pesticidura?” O Powell phendas. “Sigurno, o aver kotor e lumiako na džal palal i sasti ideja.”
Kana o Powell areslo ki Utah State University-ski shkola ko 1983 berś, vov na kerdas khanć. Numa, vov reslo te khelel ko laboratori e biologosko, thaj vov kerelas buti pe viruso savo shaj te phagel o fungus e nasvalimasko. Lengo zumavipe te hasnin akava viruso na nakhle but mishto: vov na pherdol kotar o kasht ko aver korkoro, odolesqe trubulas te ovel personalizirimo vash dujvardesh individualno tipuria e fungienge. Bizo odova, o Powell sas fascinirimo kotar e paramiči kotar o baro kasht savo perel tele thaj dia jekh scientificko solucia vash o arakhipnaskoro tragično greške kerdo kotar e manuša. Vov phenda: “Sar o bilačho menadžmento amare butjako savo phirel kotar e lumia, amen bi-lačhe importirisardam patogenura.” "Me gindisardem: Vaj, akava si interesno. Si šansa te anav les palpale."
O Powell na sas o angluno zumavipe te eliminirinel e xasarimata. Palal so sas klaro kaj e Amerikane kaśtane sas dino te naśen, o USDA zumadas te thovel e kinezikane kaśtenqe kaśta, jekh kuźina savi si maj resistento karing o ćhivipen, te haćarel pes te śaj kadaja specia te lel o than e Amerikane kaśtenqe. Numa, le kashta baron maj but avri, thaj si maj but sar fruktoske kashta sar fruktoske kashta. Von sas ćorre anθ-o veś katar e ćorore kaśta thaj aver amerikane bare. Lengo barvalipe si phandlo, ja von numa meren. E scientistura zumade vi te barjaren e kashta katar e Amerika thaj Kina khetane, ande nadezh te keren jekh kasht e pozitivne karakteristikenca katar e duj. E regeringoske zumavimata chi nakhle thaj sas mukhle.
O Powell agorisardas te kerel buti ki State University of New York School of Environmental Science and Forestry, kote so vov arakhlja e Chuck Maynard, genetikano savo thovda kashta ki laboratorija. Numaj nesave berśa anglal, e śajśale kerde o angluno genetikane modifikuime ćororo ćororo- thovindoj jekh gen savo del antibiotikàno rezistenca karing o tobako vaś e tèknikane demonstràcie na vaś varesavo komercialno labăripen. O Maynard (Maynard) astarda te kerel buti e neve tehnologiasa, kana rodelas lačhi tehnologia savi si phangli laça. Ko odova vaxt, o Darling sine les nesave seme thaj jekh pharipe: te laćharel e Amerikane kaśten.
Ano ezera berša tradicionalno praktike vash o barjaripe e kashtengo, le kherutne (thaj le neve scientistura) kerde krujal e varietetura saven si len mangle karakteristike. Pala kodo, le gene si naturalno miksarde khetane, thaj le manuša alosaren lačhe mikstura vash maj baro kvaliteto-maj baro, maj shukar frukto vaj nasvalimasko resistenca. Običajno, trubul but generacie te kerel pes jekh produkto. Akava proceso si tikno thaj tikno konfuzno. O Darling pućhelas pes te si kadaja metoda te kerel jekh kaśt sar lesqi ćorri natura. Vov phenda mange: “Me gindiv kaj amen shaj te keras maj mishto.”
I genetikani inźeneria si maj bari kontrola: vi te avel jekh specifiko gen katar jekh na-phangli specia, śaj te avel alosardo vaś jekh specifiko skopo thaj te thovel pes anθ-o genomo aver organizmosqo. (Organizmură saven si len gene katar diferentne specìe si “genetikane modifikuime.” Akana, le śajśale kerde tèknike te editisaren direkto o genomo le organizurenqo so si len o ciljo.) Kadi tèknologia del lav bi-precedentno precizia thaj zor. O Powell patyal kaj akava dikhel pes sar but lačho vash e Amerikane kashta, save vov akharel “paše perfektno kashta”-zurale, bare, thaj barvale ande xabeske źanglimata, so mangel numaj jekh but specifično korekcia: resistenca karing e bakterialno nasvalipe.
Drago, sem sa jekh. Vov phenda: “Trubul te avel amen inženjeria ano amaro biznisi.” “Katar i konstrukcia ki konstrukcia akava si numa jekh vrjama automatizacia.”
O Powell thaj o Maynard ginaven kaj śaj te lel deś berśa te arakhen pes e gene save den resistenca, te keren pes i teknología te thoven len ko genomo e kaśtenqo, thaj palal kodoja te barjaren len. "Ame numaj gindisaras," phendas o Powell. "Khonik naj les gene save den resistenca e fungalencar. Amen čačes kezdisardam katar jekh ćororo than."
O Darling rodas suporto katar e American Chestnut Foundation, jekh bi-profitno organizacia kerdini ko anglune 1980-to berša. Lesko sherutno phenda leske kaj vov sas xasardo. Von si angažirime ki hibridizacia thaj ačhon vigilantno vash e genetikani inženjeringo, so vazdas opozicia katar e environmentalistura. Anda kodo, o Darling kerdas peski organizacia bi-profitoski te finansiril e buti e genetikane inženjeringoski. O Powell phenda kaj i organizacia hramosarda o angluno čeko e Maynardeske thaj e Powelleske vash 30,000 $. (Ko 1990 berś, i naciònalno organizàcia kerdas reformàcia thaj akceptisardas e Darling-esqi secesionistikani grupa sar laqi angluni rig e themesqi, numaj varesave membrura sas inke skeptikane vaj pherdo duśmàne karing i genetikani inźeneria.)
O Maynard thaj o Powell si ki buti. Pashe sigo, lengo ginavdo vaxt sikavdăs pes sar na-realo. O angluno pharipe si te arakhel pes sar te barjarel pes e kashta ano laboratori. O Maynard zumadas te miksarel le kashtaneske lila thaj o hormono vash o barjaripe ano jekh kruglo tikno plastikako petri taso, metoda savi si kerdini te barjarel pes o poplar. Sikavel pes kaj akava nane realno. Neve kashta na ka keren korena thaj luludja katar specializirime čelalja. O Maynard phenda: “Me sem o globalno sherutno ano mudaripe e kaštune kaštengo.” Jekh roditori kotar o Universiteto ki Georgia, o Scott Merkle (Scott Merkle) agorke sikavda e Maynard sar te džal kotar o poliniziribe ko avutno Plant chestnuts ko embrioa ko barjaripasko stadiumo.
Te arakhel pes o ćaćutno gen-i buti e Powell-esqi sikavdăs pes vi te avel phares. Vov nakhlo but berša te kerel rodipe pe antibakterialno komponenta bazirime pe gene e žabenge, numaj mukhlja o komponento soske sas les bari dar kaj o publika šaj te na akceptirinel e kašta saven si žabe. Vov vi rodas jekh gen mamuj e bakterijako nasvalipe ande kashta, numa arakhlja kaj te arakhel pes o kasht trubul but gene (von identifikisarde maj cerra šov). Palal, anθ-o 1997, jekh kolega irisajlo katar jekh śiàntifikano kidipen thaj xramosardas jekh abstrakto thaj jekh prezentàcia. O Powell notirisardas jekh titlo savo si akhardo “I ekspresia e oxalato oxidazaki ande transgenikane śajutne del resistenca karing o oxalato thaj o oxalato-producime fungi”. Katar lesko rodipe vash o viruso, o Powell źanelas kaj e ćorore fungi mukhen oxalic acid te mudaren e kaśtenqi śukar thaj te keren la te avel lokho te xasarel pes. O Powell arakhlas kaj te o kaśtan śaj te kerel peski oxalato oxidase (jekh specialo proteina savi śaj te phagel o oxalate), atunć śaj te avel śajdi te arakhel pes. Vov phenda: “Kodo sas miro Eureka momento.”
Sikavel pes kaj but kashta si len jekh gen savo del len shaipe te keren oxalate oxidase. Katar o roditori savo kerdas o lav, o Powell lias jekh varianta e ćororeski. E studentka Linda Polin McGuigan lačharda i “gene gun” tehnologia te ćhivel gene ande kaśtaneske embrionura, sperindoj kaj śaj te avel thodino ande embrionesko DNA. O gen temporarno ačhilo ano embrio, numa palo odova xasajlo. O rodipnasko timo mukhlja kadi metoda thaj paruvdas pe jekh bakteria savi but vrama anglal kerdas jekh metoda te phagel o DNA katar aver organismura thaj te thovel lenge gene. Ki natura, e mikroorganizmură thoven gene save zoraren e gaźes te kerel bakteriàlo xabe. E genetikura invadisarde kadi bakteria te shaj thovel andre savi godi gene kamel o scientisto. O McGuigan resljarda i śajpe te thovel e gene e ćororeske thaj e proteinenqe markerenqe anθ-e embrionură e kaśtenqe. Kana o proteino si irradime telal o mikroskopo, o proteino ka del avri jekh zeleno svetlo, so sikavel suksesoski insercia. (I ekipa sigo ačhili te kerel buti e marker proteinenca- khonik na manglja jekh kasht savo shaj te pherdol.) O Maynard akharda e metoda “o maj elegantno buti ki lumia.”
Palal o vaxt, o Maynard thaj o Powell kerde jekh linia vaś o ćhivipen e kaśtenqo, savi akana źal źi k-e but etaźe anθ-i jekh śukar 1960-to berśenqi ćhibăqi ćhib, sar vi o nevo śukar than “Biotech Accelerator” avrial o kampus. O proceso angluno si te alosarel pes embrionura save barjon katar genetikane identikane čelalja (maj but embrionura kerde ando laboratorija na keren godo, odolesqe si bi-lačhipe te keren pes klonura) thaj te thoven pes gene e ćororeske. E embrionalne čelalja, sar o agar, si substanca sar pudingo so si avri lino katar e alge. Te śaj te paruvel pes o embrio te ovel kaśt, thode le roditora hormono vaś o barjaripe. Shela plastikake kontejnerura ande forma e kubikane tikne kashtane kashta bi-koren shaj te aven thodine pe jekh shelf telal jekh zurali fluorescentno lampa. Po agor, le śajśale thode o hormono vaś o śukaripen, thode lenqe anglune kaśta anθ-e ćàsurǎ pherde phuvăça, thaj thode len anθ-i jekh ćàso vaś o barǒvipen kontrolisardo katar i temperatura. Na si ćudipe, e kaśta anθ-o laboràtorio si anθ-i bilaćhi kondicia avrial. Anda kodo, le roditora phangle len e ćorre kaśtenθar te keren maj zurale numaj inke rezistentno specimenură vaś o terenesqo testipen.
Duj berśa anglal, i Hannah Pilkey, jekh studentka anθ-o Powell-esqo laboràtorio, sikavdăs man sar te kerav kadava. Voj kerdas o fungus savo kerel bakterialno nasvalipe ano tikno plastikako petri taso. Ano akava phandlo formo, o lole portokalo patogeno dikhel pes sar lačho thaj pashe shukar. Si phares te gindis ke si o ćàso e bute meripnasko thaj xasaripnasqo.
I žirafa ki phuv ćhudǎs pes anθ-i phuv, markisardas o panз milimetro kotor e tikne ćhavorrenqo, kerdas trin precizno ćhivimata e skalpelosa, thaj thovdăs ćorripen anθ-i rana. Voj phandel len e plastikake filmosa. Voj phenda: “Si sar band-aid.” Sar so akava si jekh na-rezistentno “kontrola” kasht, voj aźukerel e portokalo infekcia te ćhivel pes sigo katar o than e inokulàciaqo thaj po agor te ćhivel pes anθ-e tikne śere. Voj sikavda mange nesave kashta save si len gene e ćororeske save voj maj anglal tretirisardas. I infekcia si limitirimi ki incizia, sar so si o tikne portokalo lila paše o tikno muj.
Ko 2013 berś, o Maynard thaj o Powell phende pengo sukcèso anθ-o Transgenikano Rodipen: 109 berśa palal so sas arakhli i nasvalimos e amerikane kaśtenqo, von kerde jekh dikhipen sar korkoro-defènso Trees, vi te si von atakuime katar bare doze e ćorre ćororeske. Sar patyiv lengere anglune thaj maj laćhe donatoresqe, vov investirisarda karing 250,000 $, thaj e roditorǎ dine lesqe anavǎ e kaśtenqe. Akava akharel pes Darling 58.
O berśesqo kidipe e New Yorkesqe Kapitolosqo e Amerikane Chestnut Foundation-esqo sas kerdo anθ-o jekh tikno hotelo avrial o New Paltz anθ-jekh balval savatone anθ-o Oktòbro 2018. Karing 50 manuśa sas khetane. Akava khedipe sine kotor taro scientificko khedipe thaj kotor taro khedipe e paruvipnasko. Ko paluno kotor e tikne khedipasko than, e membrura paruvde Ziploc sakura pherde ćorore. Akava khedipe sas o angluno drom ko 28 bersh so o Darling ja o Maynard na avile. Sastipaskere problemura kerde len dujen dur. "Amen kerasa akava but vrama, thaj pashe sako bersh amen ačhavas ćuće vaś e mule," phendǎs manqe o Allen Nichols, o prezidento e klubosqo. Numaj, o ćhand si inke optimistikano: o kaśt genetikane modifikuime nakhlo berśa phare testura vaś sekuritato thaj efikasnost.
E membrura kotar o kapitulo dine jekh detalno introdukcia vash e kondicia kotar sako baro kashtano kasht savo trajil ko New York State. O Pilkey thaj aver studentura save agorisarde o diplomo prezentisarde sar te kiden thaj te garaven o pollen, sar te barjaren le kashta telal e lampa andar o kher, thaj sar te pheren e phuv e infekcijasa katar o nasvalipe te lungaren o trajo le kashtengo. E manuša saven si len kashu, but lendar keren polinizacia thaj barjaren pire kašta, kerde pučhimata e terne džanglipaske.
O Bowell thovdas pe phuv, phirindoj so dikhelas pes sar jekh na-oficijalno uniforma vash akava kotor: jekh kamiza e dekoltesa phangli ande jeans. Lesko jekhutno rodljaripe-jekh trinvardesh bershengi kariera organizirimi kotar o Herb Darlingesko ciljo te lel palpale e kashta-si tikno mashkar e akademikane scientistura, save maj butivar keren rodipe ano pandž bershengo finansirimo ciklo, thaj palo odova. O Don Leopold, kolega ko Powell-esko Departamento vash e Enviromentia thaj e Shukaripe, phenda mange: “Vov si but atentivno thaj disiplinirimo.” “Vov thovel e perde. Vov na si distrakto katar but aver butja. Kana o rodipe kerdas progreso, e administratora katar o State University of New York (SUNY) kontaktirisarde les thaj mangle patent vash lesko kasht te shaj o univerziteto te lel lačhipe katar leste, numa o Powell na mangla. Vov phendas kaj e genetikane modifikuime kashta si sar e primitivno kashta thaj e Powell-eskere manuša si ande kadi soba.
Numa vov alarmirisarda len: Palal so nakhle maj but katar e tèknikane pharipa, e kaśta genetikane modifikuime śaj akana te arakhen pes e maj bare pharipaça: o amerikano gavermento. Nesave kurke anglal, o Powell bićhaldas jekh lil paśe 3,000 rigaqo ka-o Serviso vaś Inspekcia vaś o Sastipen e Ćhibăqo thaj e Śukar e Amerikaqo Departamento vaś Agrikultura, savo si responsibilo te del zor e genetikane modifikuime ćhibăqe. Kathe kezdisajlo o proceso e aprovìciaqo e agènciaqo: te dikhes i aplikàcia, te rodes publikane komentàrură, te keres jekh deklaràcia pal-o impakto pal-o enviromento, te rodes publikane komentàrură pale thaj te les jekh decìzia. Kadi buchi shaj lel but bersh. Te na avel decizia shaj o projekto te ashavel. (O angluno periodo e publikane komentarengo inke na putardas pes.)
E roditora planirinen te bičhalen aver peticie ki Food and Drug Administration te šaj te dikhel o xabesko sekuritato e genetikane modifikuime ćororenqo, thaj i Agencia vaś e Protekcia e Enviromentosqi ka dikhel o impakto e enviromentosqo kadale kaśtesqo telal o Federalno Zakono vaś e Pesticide, savo si musaj vaś sa e genetikane modifikuime ćorore. biologikano. “Akava si maj komplikirimo kotar e sciencia!” varekon kotar e publika phenda.
"Ova." O Powell sas pe kodo gindo. “I sciencia si interesànto. Si frustrime.” (Vov maj palal phendǎs manqe: “I supervizìa katar trin diferentne agencie si but buti. Vov ćaćes mudarel i inovacia anθ-i protekcia e enviromentosqi.”)
Te sikavel pes kaj lengo kasht si sekurno, o Powell-esko timo kerdas buteder testura. Von dine oxalat oxidase e poleneske e bičhalenqe. Von meśisarde o barjaripe e laćhe fungienqo anθ-i phuv. Von mukhle e lila ano pani thaj kerde investigacia vash olengero efekto pe t. Na dikhline pes nisave adverzno efektura ande nisave studie-ande fakto, o performanso e genetikane paruvdine xabeske si maj laćho katar e lila katar varesave na-modifikuime kaśta. E śajśale bićhalde e ćorore ko Oak Ridge National Laboratory thaj aver laboratorie ki Tennessee vaś analìza, thaj na arakhlje diferencie e ćororença kerde katar e na-modifikuime kaśta.
Gasave rezultatura śaj te den zor e regulatorenqe. Von sigurno na ka ćhiven e aktiviston save si kontra e GMO-enge. O John Dougherty, penzionirimo scientisto kotar o Monsanto, kerdas konsultaciake servisura e Powelleske bi lovengo. Vov akharda kadale protivniken “opozicia.” De dekada, e enviromentikane organizacie den varningo kaj o phiravipe e genengo maškar e specije save si dur phangle ka ovel len bi-kamle konsekvence, sar so si te kerel pes “super weed” savo nakhela e naturalne kashta, ja te introducil pes aver gene save šaj te keren e gazdaske I šajipe vash nasvale mutacie ko DNA e specijengo. Von vi daran kaj e kompanije keren buti e genetikane inženjerijasa te len patenti thaj te kontrolirinen e organismura.
Akana, o Powell phenda kaj vov na resljarda love direktno katar e industriake źanglimata, thaj vov insistirisarda kaj i donacia e lovengi e laboratorijake “na sas phangli.” Numaj, i Brenda Jo McManama, i organizàcia e organizaciaqi akhardi “Indigenous Environmental Network”, sikavdăs jekh kontrakto anθ-o 2010 anθ-o savo o Monsanto dineas e Chestnut Foundation thaj laqe partneresqi agència New York. (O Powell phenda kaj e kontribucie e industriake, inkluzivno o Monsanto, si maj tikno kotar 4% kotar o sasto butjako kapitalo.) O McManama suspektirinel kaj o Monsanto (kerdo kotar o Bayer ko 2018 bersh) garavdo rodel te lel patenti so del suporto so dikhel pes sar avutni iteracia e kashteski. Projekto bi-egoistikano. "O Monsan si sa bilačho," voj phenda ćaćes.
O Powell phenda kaj o patento ano 2010-to beršesko kontrakto nakhlo, thaj kana sikavda e detalura pe lesko kasht ki scienciaki literatura, vov sigurisarda kaj o kasht nashti te ovel patentirimo. Numa vov realizisarda kaj akava na ka eliminirinel sa e brige. Vov phenda, "Džanav kaj vareko ka phenel kaj tu san numa jekh ćororo vaś o Monsanto." "So śaj te keres? Naj khanć so śaj te keres."
Karing pandž berša anglal, e liderura katar e Amerikani Fondacia e Kaśtenqi konkludisarde kaj von naśti te resen pire cilura numaj katar e hibridizacia, odolesqe von akceptisarde o Powell-esqo programo vaś genetikani inźeneria. Akaja decizia kerda nesave na-agordia. Ko Marto 2019, i prezidenta e Massachusetts-Rhode Island Chapter e Fondaciaki, Lois Breault-Melican, mukhlja i buti, citirindoj o Global Justice Ecology Project (Global Justice Project), jekh anti-gene inženjeringoski organizacia bazirimi ki Buffalo. Justice Ecology Project) argumento; lako rom o Denis Melican vi vov mukhlja o bordo. O Dennis phenda mange kaj o parno sas but darano kaj e Powelleskere kashta shaj te sikaven pes sar “Trojan horse”, so putarda o drom vash aver komercialno kashta te oven supercharge prekal genetikano inženjeringo.
I Susan Offutt, jekh agrikulturaki ekonomistka, kerel buti sar sherutni e Nacionalno Akademijake vash e Sikavimata, Inženjeringo thaj Medicinako Komiteto, savo kerdas rodipe vash e bioteknologia e veśenqi ko 2018. Vov sikavda kaj o proceso e regulaciako e governosko si fokusirimo pe tikno puchipe e biologikane rizikongo, thaj vov pashe nisar na dikhlja maj bare socialne koncernura, sar so si kodola save si kerde katar e anti-MO aktivistura. “So si o andruno vastnipe e veśesqo?” voj pučlja, sar egzamplo e problemosko, o proceso na resljas. “Si e šuma pire meritura? Si amen moralno obligacia te las godo ande konsideracia kana keras intervenciake decizie?”
Maj but katar e śajśale savenca me vorbisardem si len tikno śajdipen te daran pal-e Powell-esqe kaśta, sosqe o veś nakhlas but pharo xasaripen: ćhivipen e kaśtenqo, ćhivipen, barjaripe, thaj but insektură thaj nasvalimata save xasaren e kaśta. Mashkar lende, o ćororo ćororo si sikavdo sar jekh putardipnaski ceremonia. "Amen sajekh introducisaras neve kompletno organizmura," phendas o Gary Lovett, ekologo e veśenqo ko Cary Ecosystem Institute ko Millbrook, New York. “O impakto e genetikane modifikuime kashtenqo si but maj tikno.”
O Donald Waller, ekologo e veśenqo savo akana lias penzia katar o Univerziteto Wisconsin-Madison, gelo maj dur. Vov phenda mange: "Kotar jekh rig, me sikavav jekh tikno balanso maškar o riziko thaj o pokinipe. Pe aver rig, me numaj ćhivav muro šero pala o riziko." Akava genetikane paruvdo kasht shaj te ovel riziko vash o vesh. Ko kontrasto, “i rig telal o premio si numaj pherdi tintasa.” Vov phenda kaj o kashtano savo na mangela te ushtel ka lel o agor ano mardo vesh. Le manushenge trubul nadezh. Le manušenge trubun simbolura. ”
O Powell kamel te ačhol ćhivdo, numaj e skeptika pal-i genetikani inźeneria śaj te ćhivel les. Vov phenda: “Na keren mange smislo.” "Von na si bazirime pe sciencia." Kana e inženjerura keren maj laćhe maśine vaj smartphones, khonik na del duma, odolesqe vov kamel te źanel so si bilačhe e maj laćhe dizajnime kaśtenqe. "Akava si jekh instrumento savo shaj te zutil," phendas o Powell. “Soske phenes kaj amen nashti te hasnisaras akava instrumento? Amen śaj te hasnisaras jekh Phillips śuruvno, numaj na jekh normalno śuruvno, thaj vi obratno?”
Ko angluno Oktòbro 2018, me źanglem e Powellesθe anθ-i jekh ćorri stacia anθ-o sudo e Syracuse-esqo. Vov aźukerelas kaj o avutnipe e Amerikane kaśtenqe specienqo ka barǒl. O than si pashe pusto, thaj si jekh kotar e cikne thana kote so shaj te baron e kashta. E uće plantacie katar o pin thaj o larch, o produkto katar jekh but vrama mukhlo rodipnasko projekto, ćhiven pes karing o est, dur katar o balval savo si maj baro, so del e thana jekh tikno ćorripe.
O roditori Andrew Newhouse kotar o Powellesqo laboràtorio aba kerel buti pe jekh kotar e maj laćhe kaśta vaś e śajśale, jekh ćorri kaśta kotar i rig e Virginiaqi. O kasht si 25 pindre ucho thaj barol ano jekh randomizirimo aranžirime kashtano bar savo si pherdo 10-futura ucho ćherutno ćher. E śkolaqi torba sas phandli k-e agor e nesave śeresqe e kaśtesqe. O Newhouse phenda kaj o andruno plastikako sako sas phandlo ano Darling 58 pollen savo e scientistura mangle ano Juni, a o avruno metalosko sako mesh inkerdas e shkurton dur katar o barjaripe e burengo. Sa o setup si telal strikto supervizija kotar o Departamento vash Agrikultura e Amerikake Themako; anglal i deregulàcia, o pollen vaj e ćorore katar e kaśta saven si len genetikane thodine gene anθ-o ćàso vaj anθ-o laboràtòrio e roditoresqo trebal te aven izolisarde.
O Newhouse kerdas manipulàcia e ćororeske ćororeske pe grane. Te astarel pes e śnureça, o śero phaglilo thaj o ćoro perdas. O Newhouse sigo gelo ko aver pherdo brancho thaj kerda pale o proceso. O Powell kidisardas e perde sakura thaj thovdas len ande bari plastikaki sakura, sar te keres buti e biohazardoske materijalenca.
Palal so irisajle ko laboratori, o Newhouse thaj i Hannah Pilkey ćhude o ćoro thaj sigo ćhude lole ćorore katar e zeleno ćorore. Von len sama te na mukhen e kanre te penetririnen e thuli, so si butjako riziko ano rodipe e kashtanengo. Ko nakhlo, von mangenas sa e drago genetikane modifikuime ćorore. Akava drom, von agorke sas len but: maj but desar 1,000. "Ame savore keras bahtale cikne kheliba," phendas o Pirkey.
Maj palal ko odova dive, o Powell ingerda e kashta ko Neil Pattersonesko ofiso ko vestibilo. Sas o Dives le Indigenous Manuśengo (Columbus Day), thaj o Patterson, Asistento Direktoro le ESF-esqo Centro vaś le Indigenous Manuśa thaj o Ambiènto, akana irisajlo katar jekh śtarto kotor le kampusosqo, kaj vov inkerdas jekh demonstracia le indigenous xabeski. Leske duj chavora thaj leski phenja khelen po kompjuteri ando ofiso. Savorre ćhinde thaj xale ćorore. "Von si inke tikno zeleno," phendas o Powell žalosno.
O Powell-esqo daro si but-funkcionalo. Vov del avri seme, sperindoj te utilizil e Pattersonesko netvorko te thovel kashta ande neve thana, kote so shaj te len genetikane modificirimo pollen ano nesave bersha. Vov vi angaźirisarda pes anθ-i śukar diplomacia.
Kana o Patterson sas angažirimo kotar o ESF ko 2014 berś, vov siklǒl kaj o Powell kerelas eksperimentura e genetikane inźeneriaqe kaśtenθar, save sas numaj nesave mile dur katar o Onondaga Nation Resident Territory. O paluno si ano vesh nesave mile sudo kotar o Syracuse. O Patterson arakhlja kaj te o projèkto ka resel sukseso, e gene save si len resistenca e nasvalimaske ka aven andre ki phuv thaj ka nakhen e aver kashtencar odothe, odolesqe ka paruven o veś savo si vitalno vaś o Onodagaqo identiteto. Vov vi aśundeas pal-e pharipa save ćhiven e aktiviston, maśkar lende vi varesave katar e indigenàlo komunitètură, te keren kontra e genetikane modifikuime organizurenqe aver thana. Sar egzàmplo, anθ-o 2015-to berś, o Yurok tribo phandel e GMO-esqe rezervàcie anθ-i Nordutni Kalifornia, sosqe sas len bari dar pal-i śajmata te avel kontaminàcia lesqe rodlăripnasqe thaj e lososqe peskipenqe.
"Me acharav kaj akava kerdas pes amenca kate; amen trubul te keras barem jekh vorba," phendas mange o Patterson. Pe 2015-to berśesqo kidipe e Agencijaqo vaś e Protekcia e Enviromentosqi savi sas kerdini kaθar o ESF, o Powell dia jekh laćhes repetisardo lav e membrenqe e indigenàlo manuśenqe anθar o New York. Palal o lav, o Patterson akharda pes kaj but liderura phende: “Trubul te thovas kashta!” Lengo entuziazmo surprizisardas e Patterson. Voj kade das duma: „Chi azhukaravas kado.”
Numaj, maj palal vorbimata sikade kaj tikne lendar čačes bistren i rola savi khelas o kaštuno kasht ande peski tradicionalno kultura. O Pattersonesqo śerutno rodipen phendǎs lesqe kaj anθ-i jekh vràma kana o sociàlo nasulipen thaj i ekologikani destrukcia sas kerde anθ-o jekh vaxt, o amerikano gavermento sas te implementisarel jekh baro plano vaś e demobilizàcia thaj e asimilacia, thaj i epidemia aresli. Sar but aver butja, i lokalno kultura e kaśtenqi anθ-i rig xasajli. O Patterson vi arakhlja kaj e dikhimata pe genetikani inženjeria si but diferentno. O Onodaqo lacrosse stick fabrikanto Alfie Jacques si but lośalo te kerel stick katar kaśtano kaśt thaj del suporto e projèktosqe. Aver gindin kaj o riziko si but baro thaj odolesqe si kontra e kaśtenqe.
O Patterson haćarel kadala duj pozicie. Vov akana phenda mange: “Si sar jekh mobilno telefono thaj miro ćhavo.” Vov sikavda kaj lesko chavoro iril pes khere katar e shkola vash e pandemia e coronaviruseski. "Jekh dives me gelem sa avri; te lav len ano kontakto, von sikljon. O aver dives, sar, te nakhavas odola butja." Numaj berša dialogo e Powell-esa slabisardas lesko skepticizmo. Na but anglal, vov sikljolas kaj o mashkaruno avlin e 58 Darling kashtengo na ka ovel len e introducime gene, so znachil kaj e originalno diveske kashta ka barjon maj dur ano vesh. O Patterson phenda kaj akava eliminisarda baro problemo.
Kana amari vizita ko Oktobro, vov phenda mange kaj o ćhand sostar vov nashti te del pherdo suporto e GM projektoske sas soske vov na džanelas te o Powell grižil pes e manušenca save keren interakcija e kashtesa ja e kashtesa. "Na džanav so si leske," phendas o Patterson, marde lesko šero. Vov phenda kaj numaj te šaj te ovel pale i relacia maškar o manuš thaj o kašta, trubul te ovel pale akava kasht.
Pe akava agor, vov phenda kaj planirinel te utilizil e ćorore save o Powell dija les te kerel puding thaj ulej e ćororeske. Vov ka anel akala xabe ki teritoria Onondaga thaj ka akharel e manušen te arakhen pale pire purane aromura. Vov phenda: "Me mangav te ovel, si sar te pozdravis jekhe phure amales. Tu numa trubul te uštes ko buso kotar so ačhile o paluno drom."
O Powell resljas jekh daro 3,2 milionura dolara katar o Templeton World Charity Foundation ko Januari, so ka del shaipe e Powelleske te džal maj dur sar vov phirel e regulatorno agencienca thaj te vazdel pesko rodipasko fokuso katar e genetika dži ko realno realiteto e sasto landskapsko lačharipe. Te o gavermento del les jekh baxtagor, o Powell thaj e śajśale katar i Amerikani Kaśtani Fondacia ka astaren te mukhen les te barjol. O polen thaj lesqe ekstra gene ka aven ćhivde vaj ćhivde pe aver kaśtenqe ćhera save aźukeren, thaj o destin e genetikane modifikuime kaśtenqo ka ćhivel pes bi te dikhel pes o kontrolisardo eksperimentàlo ambiènto. Te si ke o gen śaj te avel inkerdo vi anθ-o tereno vi anθ-o laboràtòrio, kadava si biśajdo, thaj ka ćhivel pes anθ-o veś-akava si jekh ekologikano punkto savo e śajśale manuša kamen numaj e radikalură daran.
Palal so si jekh kashtano kasht relaksirime, śaj te kines jekh? Da, phendas o Newhouse, kodo sas o plano. E roditora sas pučhle sako kurko kana si e kashta.
Ande luma kaj trajin o Powell, o Newhouse thaj leske kollegura si phares te achares ke intrego them zhukarel pe lengo kasht. Numaj, te phires tikno drom nordo katar e rodipnaski farma prekal o centro e forosko Syracuse si te del pe godĭ sar bare paruvimata kerde pes anθ-i enviromentia thaj anθ-i societèta desar xasajle e Amerikane kaśta. Chestnut Heights Drive si ano tikno foro nordo kotar o Syracuse. Si jekh obično beśutni ulica bare droma, śukar gazonura, thaj varekana tikne dekorativne kaśta pherdo anglal o kher. . I kompanija e kashtenqi na mangel te vazdel pes o kasht. E korkorutni agrikulturaki ekonomia bazirime pe kashta si pherdo xasardi. Pashe khonik na lel kovle thaj shukar ćorore katar but phare ćorore. Maj but manuša šaj ni te džanen kaj nane khanči so xasajlo ko vesh.
Me ačhavdem thaj kerdem piknikosko xamasko paše o Lake Onondaga telal o sumnakaj e bare parne kashtesko. O kasht sas pherdo zeleno lole borerenca. Me śaj dikhav e śukar kerde katar e insektura ande śukar. Vov kezdisarel te xasarel peske lila thaj shaj te merel thaj te perel tele nesave bersha maj palal. Numaj te avav kate katar muro kher ki Maryland, nakhlem e milje mule kashta, e ćorre ćororeske śere save vazden pes paśal o drom.
Ki Appalachia, i kompania ćhivdăs kaśta anθar jekh maj baro than anθ-o Bitlahua te lel o ćoro telal. O ilo e themesko e ćororesko maladjol e ilosa e phurane themesko e kashtako. I Amerikani Fondàcia vaś e Kaśtania kerdas buti e organizàcienqe save thode kaśta pe mukhle mine e ćororeske, thaj e kaśtaqe kaśta akana baron pe ezera akre phuv afektirime katar i katastrofa. Kadala kashta si numaj kotor katar e hibridura save si resistentno karing e bakterijako nasvalipe, numaj von shaj te oven sinonimo vash e nevi generacia kashtengi savi jekh dives shaj te konkuririnel e purane vesheske bare.
Ando maj paluno bersh reslas e koncentracia po koldioxid ande atmosfera 414,8 kotora pe jekh miliono angluni data. Sar aver kashta, o bi-pajesko pharipe e Amerikake kashtenqo si karing o dopaš e karbonosko. Nesave butja save śaj te barjaren pe jekh kotor phuv śaj te len o karbono katar o balval maj sigo sar jekh barjardo kasht. Sa akava ano šero, jekh artiklo publicirimo ko Wall Street Journal ano nakhlo berś sugestirisarda, “Te keras aver farma e kaśtenqi.”