Pala paschi jek dekada ando sherutnipe ande lumaki maj zurali alliansa si o EU-generalsekreterare gata te del o stofto.
Neve evidencia save mukhle avri katar i Francia pe kurko direktno phangle e Syriake režimosa e 4-to Aprilesko kemikalijako atako savo mudarda maj but katar 80 manušen, maškar lende but čhave, thaj kerdas o prezidento Donald Trump te del òrdino te kerel pes atako pe jekh Syriaki aviako baza.
Neve evidencia save mukhle avri katar i Francia pe kurko direktno phangle e Syriake režimosa e 4-to Aprilesko kemikalijako atako savo mudarda maj but katar 80 manušen, maškar lende but čhave, thaj kerdas o prezidento Donald Trump te del òrdino te kerel pes atako pe jekh Syriaki aviako baza.
E neve dośa, save si ande jekh śov-rigăqo raporto kerdo katar e francuzikani inteligènca, si o maj detalìzo publikano raporto pal-i Syriaqi phendo utilizàcia e nervosqe agentosqi sarin anθ-o atako p-o foro Khan Sheikhoun.
O Francuzo raporto vazdel neve dujbe pal-i validiteta so sas akhardo sar o historikano USA-Rusiaqo kontrakto vaś e ximikane armàtură xramosardo anθ-o agor e berśesqo 2013 katar o Amerikaqo Sekretàro vaś o Them John Kerry thaj o Rusiako Ministro vaś avrutne bută Sergei Lavrov. O akordo si pozicionirimo sar efektivno drom te eliminirinel pes o “deklaririmo” Syriako programo e ximikane armengo. I Francia vi phendǎs ke i Syria rodel akceso k-e deśe tone izopropil alkoholosqe, jekh śerutno ingrediènto anθ-o sarin, desar o 2014-to berś, bi te dikhel pes jekh lav anθ-o Oktòbro 2013 te xasarel pesqo arsenalo vaś e ximikane armàtură.
“I francuzikani procena konkludirinel kaj isi panda seriozno dujbe bašo ćaćipe, detaljo thaj ćaćipe e dekomisiribasko e Syriake khemikane armengo arsenalo,” phenel o dokumento. “Ano partikularno, i Francia patyal kaj bizo dikhipe e Syriako te phagel sa e stoki thaj thana, voj arakhlja i śajmata te kerel vaj te garavel o Sarin.”
E Franciake arakhadimata, bazirime pe enviromentikane mostre save sas kidine ko Khan Sheikhoun thaj pe ratno proba so sas lino kotar jekh kotar e viktime ko dive e atakosko, den suporto e USA, UK, Turkijake thaj OPCW pretenzije kaj o Sarin gaso sas kerdo ko Khan Sheikhoun.
Numaj e Francuzura źan vi maj dur, phenindoj kaj o sarin savo sas kerdo ano atako upral o Khan Sheikhoun sas o sasto proba e sarinesko savo sas kidino ano atako e Syriako gavermentosqo upral o foro Sarakib ko 29. Aprilo 2013. Palal akava atako, i Francia resljarda jekh kopia e intaktno, bi-phabardi granataki savi sas la 100 mililitre sarin.
Sar phenel jekh francuzikani gazeta publicirimi pe kurko ano Paris kotar o francuzosko avrutno ministro Jean-Marc Herault, jekh khemikano eksplozivno aparato sas shudino kotar o helikopteri thaj “o Syriako režimo musaj te hasnil les ko atako ko Sarakib.”
O dikhipe e granatako sikavda trasura e heksamineske kemikaliengo, jekh ključno kotor e Syriako programosko e kemikalikane armengo. Sar si pe francuzikane raportya, o Syriako Centro vash Scientifikune Rodipya, o rezhimosko inkubatori e ximikane armengo, kergya yekh procesi vash te thovel herotropin ano duy sherune komponente e sarinesko, izopropanol thay metilfosfonodifluorid, vash te stabilizingyol o sarin thay te vazdel oleski efektiviteta.
Sar phenel i francuzikani gazeta, “o sarin prezento anθ-e municie save sas utilizisarde anθ-o 4-to Aprilo sas kerdo anθ-o sa kodo proceso e produkciaqo savo sas utilizisardo kaθar o Syriaqo rèžimo anθ-o Sarin atako anθ-o Saraqib.” “Maj dur, i prezenca e hexaminesqi sikavel kaj o proceso e fabrikaciaqo sas kerdo katar o rodipnasko centro e Syriake reźimosqo.”
“Akava si o angluno drom kana o nacionalno gavermento konfirmisarda publikane kaj o Syriako gavermento kerdas hexamine te kerel sarin, konfirmirindoj jekh hipoteza savi phirel maj but desar trin berša,” phendas o Dan Casetta, eksperto vash e kemikalie armia kotar o London thaj purano oficer kotar o Amerika. O oficer e armiaqo kemikane korposqo Urotropine na sas arakhlo anθ-e sarin projektură anθ-e aver thema.
“I prezenca e urotropinesqi,” phendǎs vov, “phangel sa kadala incidentură e sarin-eça thaj phandel len paśe e Syriaqe gavermentosa.”
“E francuzikane inteligencijake raportura den e maj zurale śiàntifikane dośa save phangle e Syriake gavermentosqe e Khan Sheikhoun sarin atakosa,” phendǎs o Gregory Koblenz, direktoro e biodefènsaqe śerutne programosqo anθ-o George Mason University. “
O Syrisko Rodipasko Centro (SSRC) sas kerdo ko anglune 1970 berša te kerel garavde kemikalie thaj aver na-konvencionalno armia. Ko mashkar e 1980-tone beršengo, i CIA phendas kaj o Syriako režimo sas śajdo te kerel paśe 8 toni sarin sako ćhon.
I administracia e Trumpesqi, savi mukhlăs avri tikne dośa pal-o involvipen e Syriaqo anθ-o atako e Khan Sheikhoun, kadava kurko dine sankcie 271 butjarnen anθ-o SSRC sar represalia vaś o atako.
O syrisko regimo chi kamel te hasnil sarin vaj kaver kemikalier. I Rusia, o maj baro suporto e Syriaqo, phendǎs ke o mukhipen e jedosqe substancěnqo anθ-o Khan Sheikhoun sas o rezultàto e Syriaqe atakurăqo anθ-e depoturǎ e rebelenqe khemikane armàturenqe.
Numaj e Francuzoske gazete dine pe dosh pe kodo phenipe, phenindoj kaj “i teoria kaj e armime grupe hasnisarde jekh nervosko agento te keren e 4-to Apriloske atakura na si kredibilno...Ni jekh katar kadala grupe na sas les e śajpe te utilizil o nervosko agento vaj o trubulimasko volumo e balvalenqo.” .
Kana bićhales tiro e-mailo, tu aśunes e Politika pal-i Privatnipe thaj e Kondicie vaś o Uźaripen thaj les e-mailură katar amende. Tu śaj te nakhaves tut kana godi.
Ande diskussi sas jekh phurano amerikanitsko ambasadoro, jekh experto pa Irano, jekh experto pa Libya thaj jekh purano rådgivare ande britanicko konservativno partia.
Kina, Rusia thaj lenge autoritarne aliansura vazden opre jekh kaver epicno konflikto pe ljumako maj baro kontinento.
Kana bićhales tiro e-mailo, tu aśunes e Politika pal-i Privatnipe thaj e Kondicie vaś o Uźaripen thaj les e-mailură katar amende. Tu śaj te nakhaves tut kana godi.
Kana registrisarav man, me dav duma pal-i Politika pal-i Privatnipe thaj pal-e Kondicie pal-o Uźaripen, thaj te lav specialne oferte katar i Politika pal-o avrutno them katar o vaxt k-o vaxt.
Ko nakhle berša, o Amerikake Thema kerde buti te limitirinen o barjaripe e Kinako. E sankcie save si phangle e USA-sa thode restrikcie bi-precedento pe Pekingosko akceso pe avansime kompjuterikane kapacitetura. Sar respòndo, i Kina akcelerisardas o barjaripe laqe teknologikane indùstriaqo thaj redukisardas laqi dependènca katar avrutne importură. O Wang Dan, jekh tèknikano eksperto thaj vizitàtoro anθ-o Paul Tsai China Center anθ-i Yale Law School, patǎl ke i Chinaqi teknològikani konkurencia si bazirime anθ-i śajutnipen te kerel buti. Varekana e Kinaki strategia nakhela e Amerikaki. Kaj źal akava nevo maripe e teknologiako? Sar ka oven afektirime aver thema? Sar von redefinirin piri relacia e majbare ekonomikane superpotencijasa ki lumia? Aven ko FP-esqo Ravi Agrawal savo vakerel e Wang-eça pal-o vazdipen e Chinaqo anθ-o tèknològiko thaj te śaj e akcia e Amerikaqe te astarel les.
De dekada, o amerikano avrutno politikako establisaripe dikhel e India sar jekh śajdo partneri an-i maripe e zorako maśkar o USA thaj i Kina an-o Indo-Pacifiko regiono. B...sikav maj but I Ashley J. Tellis, but berśenqi obzervàtorka pal-e relacie maśkar o USA thaj i India, phenel ke e Washingtonesqe aźutimata pal-o Nevo Delhi si bilaćhe. Ano but cirkulirime artiklo vash e avrutne butja, o Tellis phendas kaj o Parno Kher trubul te gndinel pale pe peski aźutipe vash e India. Si o Tellis ćaćes? Bičhalen tumare pućhimata e Tellis thaj e FP Live-esqe gaźesqe Ravi Agrawal vaś jekh śukar diskùsia anglal o vizito e Indiaqe premieresqo Narendra Modi anθ-o Parno Kher ko 22-to Juni.
Integrime cirkuito. mikročipo. semikonduktoro. Vaj, sar si maj pindžarde, čips. Akava tikno kotor e silikonesko savo del zor thaj definirinel amare moderne dživdipa isi le but anava. F…sikav maj but Katar e smartfonura dži ko mašine dži ko mašine te thoven pes, e čipura si o fundo e buteder kotar e lumia sar so amen pindžaras la. Von si but importantno vash o drom sar kerel buti o moderno societeto kaj von thaj lengere saste lancura e furnitorienge kerdile o rig e geopolitikane kompeticiake. Numaj, na sar varesave aver tehnologie, e maj laćhe čipura naśti te aven kerde katar varekon. I Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) kontrolisarel karing 90% katar o marketo e avansime čipengo, thaj ni jekh aver kompania vaj them na dikhel pes te resel. numa sostar? So si o TSMC-esko garudo sos? So kerel lesko semikonduktori te ovel but specialno? Sostar si kado kade importantno ande globalno ekonomia thaj geopolitika? Te arakhel pes, o Ravi Agrawal katar o FP kerdas intervju e Chris Miller-esa, avtoresa katar o Chip War: O maripe vash e maj kritikani teknologia ki lumia. O Miller si vi Asociàto Profesori vaś i Maśkarthemutni Historia anθ-i Fletcher Śkòla anθ-i Tufts University.
O maripe vash than ano FN:esko Sekuritaki Konsila kergjape sar proksi maripe mashkar e Rusia thaj e lumia.